Informatie van A tot Z

De kenmerken

Met de jaren worden onze beenderen zwakker, dat is een natuurlijk gegeven. Als dit echter te vroeg gebeurt en tot problemen leidt, heet dit osteoporose. Bot is te vergelijken met gewapend beton. Het bestaat uit sterke vezels die met elkaar verweven zijn tot een netwerk met daartussen kalk. Het verschil met beton is dat er voortdurend opbouw en afbraak plaatsvindt, zowel van kalk als van het netwerk. Rond het 35ste levensjaar zal de afbraak geleidelijk groter worden dan de opbouw. Vanaf dat moment verliezen we per jaar ongeveer 0,3 a 0,5 procent botweefsel. Hoe meer botmassa er rond het eerste levensjaar aanwezig is, hoe beter. Deze botmassa is groter bij vrouwen die niet gerookt hebben, die voldoende lichaamsbeweging gehad hebben in hun jeugd en die veel of voldoende melkproducten hebben gebruikt. Als de botmassa te klein wordt, dan wordt het bot te dun en te breekbaar. Bij een val kan je dan zeer gemakkelijk breuken oplopen, bijvoorbeeld ter hoogte van de pols en de heup. Een breuk kan ook spontaan optreden zoals in de wervelzuil.

Osteoporose of botonkalking is vrouwenziekte

Bij het ouder worden vermindert de botmassa. Dat gebeurt zowel bij vrouwen als bij mannen, alleen hebben vrouwen een veel grotere kans op botontkalking dan mannen. Dat heeft te maken met de overgang of menopauze, en de hormonale veranderingen die daarmee gepaard gaan. Daardoor gaat in die periode het proces van botverlies ineens veel sneller. In de menopauze neemt de hormoonproductie van de eierstokken af. De vrouwelijke hormonen, de oestrogenen, vallen dan geleidelijk weg. Daardoor wordt de botafbraak ineens veel groter dan de botopbouw. Het jaarlijkse verlies aan botweefsel is dan hoger dan tevoren. Mannen zijn daardoor minder het slachtoffer van osteoporose. Hun botverlies blijft immers veel trager doorlopen, zodat de kritieke grens niet of veel later wordt bereikt. Als de botmassa voor de menopauze hoog is, dan zijn de beenderen stevig en sterk en kan het verlies op natuurlijke wijze en zonder veel extra inspanning worden opgevangen. Als de botmassa al laag is voor de menopauze, dan zijn de botten dun en broos en wordt het kritieke punt vlugger bereikt. Het kritieke punt is de fractuurzone, waarbij de beenderen zeer gemakkelijk breken.

Zelf je risico tot Osteoporose bepalen

Je kunt je risicoprofiel zelf bepalen, door eens in de osteoporosespiegel te kijken. Deze spiegel somt een hele rij risicofactoren op. Beantwoord iedere vraag en maak een optelsom. Aan het eind wordt je dan voorgespiegeld hoe groot jouw kans op osteoporose is.

De osteoporosespiegel (verhaal)

Ik ben een vrouw. Ik ben tussen 50 en 70 jaar oud. Ik ben ouder dan 70 jaar. Ik weeg tussen 55 en 60 kg. Ik weeg minder dan 55 kg. Ik rook minstens één pakje sigaretten per dag. Ik drink minstens vijf kopjes koffie per dag. Ik drink meer dan drie glazen alcoholhoudende drank per dag. Ik gebruik weinig melkproducten. Ik kom weinig buiten of in de zon. Ik neem maar weinig lichaamsbeweging. In mijn familie komen botbreuken na het 45ste jaar voor. Sommige van mijn familieleden zijn duidelijk kleiner geworden. Ik heb één van de volgende ziekten: verhoogde schildklierwerking, niet goed geregelde suikerziekte of een leverziekte Ik heb na mijn 50ste een polsfractuur gehad. Ik ben blank of Aziatisch. Ik ben meer dan drie centimeter kleiner geworden dan vroeger. Voor mijn 45ste is mijn menstruatie geheel of bijna geheel opgehouden en ik heb sindsdien geen vrouwelijke hormonen of oestrogenen gebruikt. Gedurende lange tijd heb ik corticosteroïden of cortisonepreparaten gebruikt. Indien je score minder dan 12 punten bedraagt, hoefje je weinig zorgen te maken. De kans op osteoporose is erg klein. Zorg voor voldoende lichaamsbeweging en let op voldoende kalkinname met de voeding, dan blijft je kans klein. Indien je score meer dan 12 punten bedraagt, heb je verhoogde kans om botontkalking te krijgen. Bespreek dit met je huisarts.

Zorg in je jeugd voor voldoende beweging, minstens driemaal per week, gedurende anderhalf uur. Hierdoor wordt vóór de menopauze een zo groot mogelijke botmassa verkregen. Ook tijdens en na de menopauze kun je door voldoende lichaamsbeweging het botverlies tot een minimum beperken. Vermijd schadelijke factoren die een negatieve invloed uitoefenen op de botmassa. Roken, alcohol, koffie en te weinig buiten komen remmen botopbouw. Meer dan twee glazen alcohol en meer dan vijf koppen koffie per dag, verstoren de opbouw van het bot. Vanaf twintig sigaretten per dag bestaat er zonder twijfel gevaar voor het bot. Vitamine D is nodig voor een goede botopbouw. Dit vitamine wordt onder andere ter hoogte van de huid aangemaakt onder invloed van de zon. Daarom moet je overdag, ook in de winter, voldoende buitenkomen. Eet en drink voldoende calcium. De vereiste hoeveelheid bedraagt 1200 tot 1500 mg per dag tijdens de menopauze. Ter vergelijking volgt hier de dagelijkse calciumbehoefte per leeftijdsgroep en de vertaling ervan uitgedrukt in zuivelproducten. Melk en zuivelproducten zijn eerst en vooral gewone melk, maar ook yoghurt, karnemelk, kwark, vla en smeerkaas. Deze producten kunnen op verschillende manieren in de voeding worden verwerkt. Hierna volgt een aantal suggesties: pudding, milkshake of yoghurt als tussendoortje, gebruik ontbijtgranen met melk, doe kaasblokjes in de groentesalade, doe kaas op een gegratineerde schotel, gebruik melk in aardappelpuree, in de soep, béchamelsaus of kaassaus, leng mayonaise aan met yoghurt of kwark. Variatie is bij het gebruik van melkproducten ten zeerste aan te raden. Melk mag bijvoorbeeld niet alleen en onbeperkt door kaas vervangen worden. Voor de calcium- en eiwitvoorziening maakt dat geen verschil, maar een sneetje kaas heeft in verhouding tot een glas melk of yoghurt wel een lager vitamine B2 gehalte. Bij exclusief gebruik van kaas als calciumleverancier zou de vitamine B2 voorziening bijgevolg in het gedrang kunnen komen. Bovendien bevat kaas, ongeacht de soort, veel meer vet dan melk en dat is niet altijd voordelig.